SỨC KHOẺ : Móng tay - móng chân

Trương Thanh Long

Sưu tầm - Biên soạn - Bình Luận

Bác sĩ Nguyễn Ý Ðức, Texas-Hoa Kỳ - Ngoài việc làm tăng thêm vẻ đẹp cho những ngón tay ngón chân, móng còn là một thứ vũ khí để tự vệ, tấn công cào cấu, để gãi cho đã những cơn ngứa trên da, để bảo vệ đầu ngón tay ngón chân khỏi thương tích, đồng thời cũng có thể là chỉ dấu báo hiệu một vài khó khăn bệnh tật của cơ thể, khi cấu trúc của móng thay đổi..

Móng mọc trực tiếp từ biểu bì (epidermis) và được cấu tạo bởi nhiều lớp chất đạm cứng như sừng gọi là keratin. Keratin cũng là thành phần căn bản của tóc và lớp ngoài cùng của da.

Móng không có tế bào sống và mọc ra từ một nhóm tế bào đặc biệt gọi là gian bào (matrix) có nhiều mạch máu, nằm dưới quầng móng (lunular). Quầng móng hình bán nguyệt, mầu trắng nhìn rất rõ ở ngón tay cái. Khi lớp gian bào bị hư hao thì móng không mọc ra được.

Khác với xương, calcium không có ảnh hưởng tới sự tăng trưởng của móng.

Vào tháng thứ tư của thai kỳ, thai nhi đã bắt đầu có móng trên đầu ngón chân ngón tay. Móng tăng trưởng liên tục suốt đời người chứ không giống như tóc, mọc ít năm, tạm ngưng một thời gian rồi mọc tiếp.

Sau đây là các đặc tính của sự mọc móng:

- Móng mọc hướng ra đầu ngón tay, ngón chân, chứ không mọc thẳng đứng như tóc. Nguyên do là có một lớp da bao quanh chân móng, khiến cho sự tăng trưởng giới hạn hướng về phía trước.

- Mỗi ngày móng tay dài ra khoảng 0,1mm tức là từ 3 đến 5 mm mỗi tháng. Móng tay mọc nhanh hơn móng chân tới 2 hoặc 3 lần.

- Móng mọc chậm ở cao tuổi, mọc nhanh hơn ở phụ nữ có thai, nam giới và người tuổi trẻ.

- Móng ở ngón tay dài mọc nhanh hơn là ngón ngắn, có thể vì dễ bị chấn thương. Do đó móng ngón tay giữa mọc nhanh, trong khi đó móng ngón tay cái mọc chậm.

- Móng mọc nhanh ở bàn tay thuận, hay dùng, vì máu huyết dồn tới nhiều.

- Vào mùa hạ, móng mọc nhanh hơn so với mùa đông, vì mùa hạ tay chân cử động nhiều, máu tới nhiều

- Các chấn thương nhỏ vào móng, như cắn móng, kích thích móng mau lành, nên móng mọc dài ra nhanh hơn, tương tự như khi liên tục bị cọ xát, da sẽ tạo ra lớp tế bào chai rắn.

- Suy dinh dưỡng, nóng sốt, bệnh trầm trọng trì hoãn sự tăng trưởng của móng.

- Móng mọc nhanh ở người bị bệnh cường tuyến giáp.

- Ban ngày, móng mọc mau hơn ban đêm vì tay chân luôn cử động, máu tới nhiều

- Ngón tay gõ trên bàn phím máy vi tính, máy chữ, phím đàn dương cầm đều kích thích móng mọc nhanh.

Trái với điều mà một số người tin tưởng, khi chết móng không còn mọc. Thực ra, lớp da ở chân móng co lại nên móng nom có vẻ hơi dài ra.


Các thay đổi bất thường của móng

Cả móng tay lẫn móng chân đều chịu ảnh hưởng của sức khỏe tổng quát cơ thể. Mọi thay đổi bất thường đáng kể nào về hình dạng, mầu sắc, cấu trúc của móng đều có thể là dấu hiệu một bệnh nào đó. Trước khi giải phẫu, bác sĩ thường yêu cầu chùi hết thuốc đánh bóng trên móng tay để nhân viên tê mê có thể nhìn mầu da dưới móng tay coi xem bệnh nhân có hít thở đầy đủ dưỡng khí không.

1. Móng giòn, dễ gẫy là một trong những vấn đề thường gặp của móng. Có nhiều nguyên nhân đưa tới sự giòn của móng:

   - Cơ thể thiếu khoáng chất sắt. Kết quả một nghiên cứu tại Anh cho thấy móng tay rất nhậy cảm với sự suy giảm chất sắt. Họ quan sát móng của một số phụ nữ thiếu sắt, móng của các phụ nữ này rất dễ gẫy, hồng cầu giảm. Sau khi bổ sung sắt, thì các móng đều trở lại bình thường với đủ thành phần sắt trong móng và số huyết cầu cũng tăng lên.

     Thiếu sắt cũng gây ra thay đổi hình dạng của móng: móng trở nên phẳng hoặc có hình cong ngược lên, như một cái thìa (spoon nails).

   - Móng tay phẳng, dẹp là một trong nhiều dấu hiệu của bệnh Raynaud. Trong bệnh này, các động mạch ngón tay không biết tại sao lại có phản ứng co thắt quá mức với lạnh, cảm xúc mạnh, rung động liên tiếp của bàn hai tay, dưới tác dụng của hóa chất nicotine... Hậu quả là các ngón tay bị những cơn xanh tái, tê tê rất khó chịu vì giảm máu lưu thông.

   - Móng tay tiếp xúc thường xuyên với chất tẩy rửa, chất hòa tan, sơn móng tay...cũng dễ trở nên giòn, gẫy.

   - Trong các bệnh của thận, bệnh nấm móng, móng cũng hay bị giòn.

2. Vết trắng trên móng có thể là dấu hiệu thiếu kẽm vì thực phẩm không cung cấp đầy đủ. Nhu cầu kẽm mỗi ngày khoảng 15mg.

Trong bệnh gan hoặc bệnh thân, móng cũng có mầu trắng.

3. Móng tay mầu vàng có thể là dấu hiệu của viêm phế quản kinh niên, và thường thấy ở người nghiền thuốc lá.

4. Nhiều rãnh nằm ngang trên mặt móng có thể là dấu hiệu của một bệnh trầm trọng với nóng sốt hoặc người đó đã trải qua một cuộc giải phẫu.

5. Trong bệnh xơ cứng gan, móng có mầu trắng đục, thay vì mầu hồng của các mạch máu nẳm ở dưới móng.

6. Móng có mầu xanh trong trường hợp cơ thể trúng độc kim loại đồng hoặc bạc.

7. Cường tuyến giáp có thể làm móng tách khỏi lớp da ở dưới.

8. Cơ thể thiếu dưỡng khí lâu ngày vì các bệnh tim, phổi có thể làm cho móng tỏe phình ra.

9. Hội chứng móng tay vàng”- Yellow nail syndrome- là một bệnh gồm có ba dấu hiệu xuất hiện với nhau. Ðó là tụ nước ở màng phổi, móng tay có mầu vàng và sưng phù các hạch bạch huyết ở chân tay.

10. Hội chứng móng tay - xương bánh chè (nail-patella syndrome) là một bệnh bẩm sinh.

Trẻ có rối loạn chức năng thận, móng tay móng chân kém phát triển hoặc không có, xương bánh chè đổi hình dạng...

11. Một số dược phẩm làm thay đổi mầu của móng. Thuốc quinacrine trị sốt rét làm móng có mầu xanh vàng, thuốc tetracycline, phenothiazine làm móng có mầu nâu, thuốc chặn sự tăng sinh các tế bào ung thư tạo ra các vệt trắng nằm ngang trên mặt móng....

12. Móng tách rời khỏi da do ảnh hưởng của tia nắng ở những người đang điều trị với một vài loại dược phẩm như tetracycline, isoniazid, indomethacin..

Các thay đổi này cần phải được bác sĩ chuyên khoa xem xét và đưa ra kết luận có bệnh hay không.


Các bệnh của móng

Móng có thể bị một số bệnh gây ra do các tác nhân từ trong hoặc ngoài cơ thể.

1. Mặc dù móng do chất keratin cứng tạo ra, nhưng khi ngâm móng vào nước quá lâu, móng trở nên giòn. Lý do là móng có những lỗ nhỏ li ti, nên nước ngấm qua móng nhanh hơn là qua biểu bì. Nước làm cho móng căng tấy ra. Khi được mang ra khỏi nước, móng khô và teo lại. Trường hợp này thường thấy ở người làm bếp nấu ăn, bơi lội, đánh bắt cá, rửa chén bát...

Mỹ phẩm làm bóng móng và chất hòa tan lau sơn móng cũng làm móng giòn, nứt, dễ gẫy.

2. Bệnh nấm móng rất phổ biến và cũng khó chữa lành. Bào tử nấm bám trên móng, hủy hoại lớp keratin và sinh sôi nẩy nở rất nhanh. Móng trở nên gồ ghề, dầy, nứt, đôi khi tách rời khỏi đầu ngón tay.

Các loại thuốc bôi thoa đều ít công hiệu để tiêu diệt nấm. Loại thuốc uống (như itraconazole, terbinafine) có tác dụng tốt.. Bệnh nấm có thể tái phát.

Bệnh nấm móng chân thường xảy ra khi đi chân đất ở nơi công cộng hoặc do chân ẩm ướt, hấp hơi. Nấm gây bệnh thông thường nhất là nhóm Trichophyton rubrun.

3. Móng mọc vào da (ingrown toenail) thường xẩy ra ở ngón chân cái. Mép của móng cong lại và mọc lẹm vào phần mềm quanh móng, gây ra đau đầu ngón chân.

Bệnh thường xẩy ra khi giầy quá chật, ép cạnh móng lẹm vào tế ở xung quanh, khi mang giày cao gót, đi trên đầu ngón chân, hoặc khi cắt móng quá sát da...Nhiễm vi khuẩn có thể xẩy ra nếu không điều trị ngay. Trong trường hợp nhẹ, có thể tự chữa bằng cách ngâm chân trong nước ấm khoảng 30 phút rồi nâng nhẹ cạnh móng lên, lau chùi mủ và nếu có thể được, cắt móng. Khi móng đâm ngang nhiều hơn và đã làm mủ, nên đi bác sĩ để được cắt bớt một phần móng hư và cạo bỏ phần da nhiễm độc.

4. Nhiễm độc chung quanh móng do các vi khuẩn như Staphylococcus aureus, Proteus.. Bệnh có thể điều trị được bằng thuốc kháng sinh (như cephalexin, clindamycin...) và phẫu thuật loại bỏ mủ tích tụ quanh móng.

5. Trong bệnh vẩy nến, bệnh rụng tóc từng vùng (alopecia areata), móng có mầu đục, biến dạng, gồ ghề rất khó điều trị...


Gìn giữ móng

Bệnh của móng có thể phục hồi sau khi điều trị nhưng móng mọc lại rất chậm. Cho nên chăm sóc, bảo vệ móng, tránh hư hao là điều cần lưu ý. Chăm sóc móng cũng là cả một nghệ thuật vì thực hiện không đúng cách hoặc quá đáng đều có thể gây tổn thương cho móng. Ðiều rất quan trọng trước hết là không nên cắn móng tay hoặc làm điều gì có thể gây tổn thương cho móng. Chỉ với một vết thương nhỏ cũng khiến vi khuẩn có thể xâm nhập và đựa tới nhiễm trùng móng. Vì vậy, cần mang bao tay khi làm công việc có thể va chạm mạnh tới móng.

Tránh để móng tiếp xúc trực tiếp và quá lâu với các chất tẩy rửa, dung dịch hòa tan, dầu nhớt Các chất này rất dễ dàng làm thay đổi cấu trúc, hình dạng và mầu sắc của móng. Mang bao tay cao su để bảo vệ móng khi phải làm việc với các chất này.

Mỗi tuần cắt móng tay một lần. Móng chân nên cắt thẳng bằng mặt, mỗi tháng một lần vì móng nơi đây mọc chậm hơn móng tay. Khi móng quá cứng và giòn, nên cắt sau khi tắm hoặc ngâm móng trong nước, vì lúc này móng tương đối mềm hơn. Dùng kéo hoặc kìm cắt móng thật sắc và nhỏ để cắt, rồi giũa cạnh cho nhẵn, để giảm thiểu tổn thương cho móng. Nếu thích để móng tay dài, nên tránh bụi bậm tích tụ dưới móng và cẩn thận khi làm việc để móng khỏi gẫy.

Lớp da bao quanh móng có nhiệm vụ bảo vệ móng khỏi bị nhiễm độc. Nhiều người khích lệ cắt gọt da này để mặt móng bằng phẳng, nom đẹp hơn. Nhưng các nhà chuyên môn bệnh bì phu lại khuyên là không nên cắt, trừ trường hợp da bị xước hay lật ngược. Trước khi cắt, nên ngâm tay trong nước ấm cho da mềm rồi cắt sát tận gốc với kéo sắc. Đừng lấy tay giựt đứt da này vì làm như vậy là ta đã mở đường cho vi khuẩn xâm nhập móng, gây nhiễm độc.

Sử dụng mỹ phẩm đúng theo chỉ dẫn của nhà sản xuất. Loại mỹ phẩm sơn màu và làm bóng móng đều giống nhau và chỉ có mục đích thẩm mỹ, trông cho đẹp chứ không nuôi dưỡng cho móng tốt được. Cũng nên lưu ý rằng, không có hóa chất hoặc dược phẩm nào có thể thoa bôi để “nuôi dưỡng” móng, ngoại trừ việc duy trì một chế độ dinh dưỡng hợp lý và chăm sóc móng chu đáo. Không nên dùng thuốc rửa móng có chất acétone quá thường vì hóa chất này làm móng khô giòn, yếu, dễ gấy.

Phong trào gắn móng tay giả rất phổ biến. Tuy vậy móng giả cũng có thể gây ra một số điều bất lợi. Khi gắn móng giả vào mà không lau chùi sạch thì vi trùng hay nấm độc có thể sinh sản ở giữa hai lớp móng và làm hư móng thiên nhiên. Ngoài ra, khi móng tự nhiên mọc ra, sẽ có một khoảng trống giữa hai lớp móng và vi khuẩn có thể xâm nhập vào đây.

Khi đi tiệm để được chăm sóc móng, nên lưu ý nhân viên dùng dụng cụ sạch sẽ, áp dụng kỹ thuật cắt giũa cẩn thận để tránh tổn thương và nhiễm trùng cho móng.

Ngoài ra, cũng nên lưu ý rằng tại một số tiệm làm móng không trang bị hệ thống thanh lọc không khí, nhất là nơi gắn móng tay giả, không khí có thể bị ô nhiễm hóa chất và có thể gây ra hậu quả không tốt cho sức khỏe. Các hóa chất thường dùng là formaldehyde để làm móng chắc; chất éthyl méthacrylate làm keo gắn móng giả; acétone để chùi rửa thuốc sơn bóng móng. Hóa chất xâm nhập cơ thể qua đường hô hấp khi ta hít thở không khí, ngấm qua da, hoặc vô ý, ta nuốt vào miệng. Tùy theo thời gian tiếp xúc với hóa chất, đường xâm nhập, số lượng và loại hóa chất mà ảnh hưởng nặng nhẹ khác nhau. Bụi và hơi hóa chất vào mắt làm mắt ngứa, chảy nước, sưng, thị lực bị tạm thời suy yếu. Khi vào mũi, cuống họng, phổi, hóa chất gây nghẹt mũi, đau cuống họng, nghẹt thở, ho, nặng ngực, khó thở, đôi khi lên cơn hen suyễn. Tiếp xúc quá lâu với hóa chất liên hệ tới móng có thể gây nhức đầu chóng mặt, ói mửa


Kết luận

Coi như vậy, ta thấy muốn có bàn tay đẹp với những chiếc móng nhọn thon, trơn nhẵn, mang mầu tươi mát không phải dễ gì.

Trang điểm, làm đẹp bao giờ cũng tỉ mỉ, công phu, nhưng cũng là điều đáng khích lệ, nên làm.

KHÁM PHÁ : Nhiệt độ trong ô tô giữa trời nắng nóng

Trương Thanh Long

Sưu tầm - Biên soạn - Bình Luận

Mùa hè thời tiết ngoài trời tại Sài gòn và Hà Nội luôn vượt ngưỡng 40 độ C. Thời tiết nắng nóng kéo dài từ 5 giờ sáng cho tới 18 giờ tối đã khiến Thủ đô như một "chảo lửa". Nhiều ô tô phơi nắng ngoài trời có thể đạt nhiệt độ lên tới 60 - 70 độ C, thậm chí là 80 độ C.

Nếu ô tô để ngoài nắng lâu thì nhiệt độ trong xe sẽ tăng rất cao do hiệu ứng nhà kính. Nhiệt độ có thể lên tới khoảng 90 độ C, nếu nhiệt độ ngoài trời khoảng 40 độ C. Tuy nhiên, các chi tiết trong xe được thiết kế để chịu được nhiệt độ đó.

Việc để ô tô phơi nắng quá lâu sẽ khiến cao su, nhựa và các dung môi bên trong xe sẽ hóa hơi, tan chảy và làm hỏng hóc phụ tùng xe. Ngoài ra, dầu bôi trơn trên núm điều khiển điều hòa, chân phanh,... sẽ kém hiệu quả do dầu bôi trơn bị khô lại.

Đặc biệt, hiện tượng quá nhiệt sẽ làm chết ác-quy do làm tăng hiện tượng phản ứng hóa học, đường ống dẫn khí, nước làm mát dễ bị hỏng, lốp xe dễ bị tăng áp suất, lớp sơn vỏ xe nhanh phai màu...

Tất nhiên là khi nhiệt độ cao thì các chi tiết bằng vật liệu nhựa, cao su sẽ nhanh biến tính hơn nên tuổi thọ của chúng sẽ giảm.

Để tránh các hiện tượng trên, chủ xe nên mua phông, bạt về che chắn cho "xế hộp" của mình. Trong trường hợp không thể tìm được chỗ đỗ xe có bóng mát, chủ xe nên đỗ ở những nơi xuôi với ánh sáng mặt trời và dùng tấm che nắng phản quang che kính sau, kính trước của xe.

Thường xuyên kiểm tra hệ thống dầu bôi trơn ở các linh kiện như chân phanh, hộp số,.... Ngoài ra, chủ xe có thể lắp thêm hệ thống quạt tản nhiệt cho xe để giảm thiểu các tác động xấu khi phơi xe ngoài nắng nóng.

Nhiều chuyên gia khuyến cáo, nên thường xuyên rửa xe trong thời tiết nắng nóng, vừa để giảm nhiệt trên xe, vừa để phủi đi bụi bẩn bám trên bề mặt có thể khiến xe ô tô hấp thụ nhiều nhiệt hơn. Lưu ý, không nên rửa xe dưới ánh nắng mặt trời chiếu trực tiếp, tìm nơi thoáng mát để rửa. Vì kim loại nóng sẽ làm khô xà phòng và hỗn hợp nước bám trên sơn,để lại vết bẩn trên bề mặt xe.


Các cách giảm thiểu tác hại

Để giảm tác hại của nắng nóng, khi để xe lâu ngoài trời, người sử dụng ô tô cần lưu ý những điều sau:

- Nên dám phim cách nhiệt toàn bộ xe, luôn mang theo tấm chắn nắng phản quang, để che nắng cho xe.

- Lưu ý khi đỗ xe ngoài trời nắng, nếu có thể, hãy đỗ xuôi chiều ánh mặt trời và dùng tấm che nắng phản quang che kính sau, kính trước của xe.

- Bấm hạ kính ở mỗi cửa xuống khoảng 1 cm để tạo độ thông gió.

- Ngoài ra có thể lắp quạt giải nhiệt cho xe. Đây là thiết bị gắn ở kính cửa sổ ô tô sát với trần xe, chạy bằng pin hoặc năng lượng mặt trời. Hoạt động của nó khá giống quạt thông gió giúp luân chuyển không khí từ trong xe ra ngoài.

- Đặc biệt lưu ý, không được để các vật dụng dễ cháy nổ bên trong, khi xe đỗ ngoài trời nắng lâu như: bình chữa cháy, bật lửa ga, điện thoại di động, nước ngọt có ga... khi gặp nhiệt độ cao sẽ dễ gây cháy nổ xe.

- Thường xuyên kiểm tra lốp xe, đo áp suất lốp, kiểm tra dầu máy, dầu hộp số, dầu tay lái, dầu phanh, nước làm mát, ắc quy. Cùng với đó nên rửa xe, dọn nội thất, làm sạch khoang xe.


Nếu ở các nước, ô tô chỉ là phương tiện thì ở Việt Nam, nó còn là tài sản đáng giá. Có những chiếc xe giá trị tương đương một ngôi nhà, và chắc chắn không ai muốn “ngôi nhà di động” của mình nhanh giảm tuổi thọ do thường xuyên để ngoài trời. Trời nắng nóng nên để xe dưới hầm hay có bóng mát.

MÔI TRƯỜNG : Sạt lở bờ sông ĐBSCL

Trương Thanh Long

Sưu tầm - Biên soạn - Bình Luận

Gần đây lần lượt Đồng Tháp rồi An Giang cùng ban bố nóng về sạt lở bờ sông, sau khi liên tiếp hứng chịu nạn sạt lở nghiêm trọng bờ sông Tiền và sông Hậu. Điều được xem là rất đáng lo, bởi đây là thời điểm trái mùa của sạt lở.

Vì sao miền Tây ngày càng bị xói mòn?

Không còn phù sa bồi đắp, trong khi khai thác cát vô tội vạ được cho là nguyên nhân chính dẫn đến sạt lở bờ sông ngày càng nghiêm trọng tại miền Tây.

Theo dõi sát diễn biến sạt lở tại miền Tây hàng chục năm qua, tiến sĩ Dương Văn Ni (Khoa Môi trường - Tài nguyên thiên nhiên, Đại học Cần Thơ) cho rằng, tình trạng sạt lở như bờ sông Vàm Nao là hậu quả tất yếu của việc khai thác cát vô tội vạ.

"Hễ thăm dò thấy chỗ nào có cát là cấp phép khai thác mà không nghiên cứu kỹ loại nào được tái tạo hàng năm và loại nào nằm vĩnh viễn dưới đáy sông? Phải chấm dứt tình trạng xin phép một và khai thác gấp mười lần", tiến sĩ nói và cho biết hơn mười năm trước đã cùng các nhà nghiên cứu lên tiếng cảnh báo nhưng một số người có trách nhiệm nói rằng các ông "phỏng đoán", làm "giật gân".

Ông cho rằng, khi hiện trạng đáy sông đã ổn định vài chục đến vài trăm năm, đồng nghĩa với sự ổn định của đôi bờ. Nhưng tình trạng quản lý kém, khai thác cát bừa bãi tạo ra xáo trộn lớn. Cao trình đáy ngày càng hạ xuống làm cho lượng nước trong đất liền đổ ra sông nhiều hơn bình thường.

"Nếu tình trạng này tiếp tục kéo dài thì chắc chắn hai bên bờ sông sẽ sạt lở rất nghiêm trọng hơn cả vụ Vàm Nao. Nhà cửa, đất cát, công trình… bị sụp xuống để tái tạo lại độ dốc, độ nghiêng của dòng sông và bù khối lượng mất đi ở đáy", tiến sĩ nói.

Một vấn đề khác mà tiến sĩ đề cặp, đó là hiện nay nhiều nơi hai bên bờ các sông ở miền Tây làm đê kè. Dòng sông như một cái máng, áp lực dòng chảy tăng quá lớn cũng góp phần tạo ra sạt lở những nơi chưa được kè.

Đồng thời, chuyên gia này cho rằng phải nhìn thấy nguy cơ miền Tây xói mòn rất lớn khi Trung Quốc làm các đập thủy điện trên đầu nguồn sông Mekong. Bởi cát bồi đắp đồng bằng sông Cửu Long hình thành trên núi non của lãnh thổ nước này. Mỗi năm cát theo dòng nước trôi dần xuống hạ nguồn, có khi cả trăm năm mới về đến miền Tây. Nhưng gần chục năm nay, khi các đập đã ngăn dòng thì gần như toàn bộ lượng cát thô gần như không còn về nữa.

"Đồng bằng này có đất để chúng ta ngồi được trên đó thì quá trình bồi vô phải lớn hơn quá trình lấy ra. Nhưng hiện nay, lượng phù sa bồi vô, trong đó có cát, sỏi, sạn… nhỏ hơn lượng mất đi", tiến sĩ Ni nói và dẫn chứng hơn chục năm trước, khi chưa có các đập trên sông Mekong, lượng phù sa đổ về miền Tây mỗi năm 170-180 triệu tấn một năm. "Giờ thì con số này giảm còn phân nửa, riêng cát thô, sỏi sạn hầu như không còn dẫn đến nguy cơ tan rã đồng bằng là thật sự", ông nói thêm.

Đồng quan điểm, tiến sĩ Lê Anh Tuấn - Phó Viện Nghiên cứu biến đổi khí hậu, Đại học Cần Thơ - cho rằng, từ 5.000-6.000 năm trước, miền Tây hình thành và phát triển dần là nhờ lũ - một phần quan trọng của hệ sinh thái vùng này. Trước đây, nhờ lũ mà mỗi năm mũi Cà Mau lấn ra biển do lượng phù sa bồi đắp từ thượng nguồn sông Mekong đổ về. Nhưng nhiều năm liền lũ ít nên biển xâm thực càng mạnh. Bình quân mỗi năm biển lấn sâu vào Cà Mau khoảng 15 m, có nơi đến 50 m.

"Đã không có lũ bồi đắp mà tình trạng khai thác cát bừa bãi như hiện nay thì có thể chỉ vài trăm năm, hơn một nửa diện tích đất đai vùng châu thổ Cửu Long bị biến khỏi bản đồ Việt Nam", tiến sĩ Tuấn lo ngại.

Theo thống kê của cơ quan chức năng, miền Tây hiện có 265 điểm sạt lở bờ sông, bờ biển với tổng chiều dài hơn 450 km. Sạt lở thường diễn ra vào đầu và cuối mùa lũ, khi dòng chảy chưa tràn bờ, đặc biệt khi lũ xuống, quy mô sạt lở thường lớn với chiều dài từ vài trăm mét đến vài km.

Gần đây, sạt lở bờ sông xảy ra trong mùa khô ở các con sông chính lẫn kênh rạch, điển hình là bờ sông Vàm Nao vừa qua. Mỗi năm sạt lở cuốn trôi 500 ha đất, hiện có hàng chục nghìn hộ dân sống trong vùng bị sạt lở đe doạ, cần sớm được di dời.

Tuy nhiên, chính quyền các địa phương găp khó khó khăn về kinh phí, quỹ đất nên tập trung ưu tiên cho di dời dân ở những vùng sạt lở khẩn cấp, nguy hiểm nhất... Dự báo đến năm 2050 sẽ có khoảng một triệu người bị tác động trực tiếp bởi xói lở ven bờ và mất đất tại đồng bằng sông Cửu Long.

Con sông bên lở bên bồi

Vì tay cát tặc bên bồi lở luôn

Lại thêm đắp đập thượng nguồn

Phù sa cạn kiệt ruộng nương bạc màu

Ngày xưa mùa lũ nước cao

Bây giờ nước lũ lâu lâu mới về

Cửu Long nước mặn tràn trề

Nông dân thiếu lũ trăm bề gian nan.

KHÁM PHÁ : Công dụng của bã cà phê

Trương Thanh Long

Sưu tầm - Biên soạn - Bình Luận

Theo tin tổng hợp Internet - Bã cà phê thường bị nhiều người bỏ phí vì tưởng vô giá trị. Thế nhưng, theo nhiều nghiên cứu bã cà phê có những công dụng tuyệt vời và vô cùng hữu ích trong cuộc sống như: khử mùi hôi, làm phân bón cho cây thậm chí giúp làm đẹp da hiệu quả.


Khử mùi hôi trong tủ lạnh

Bã cà phê có tác dụng như một chất hấp thụ mùi. Hãy để một bát nhỏ đựng bã cà phê trong tủ lạnh qua đêm, mùi khó chịu trong tủ lạnh sẽ hoàn toàn biến mất, giúp bạn bảo quản thực phẩm tốt hơn. Lặp lại quá trình này vài tuần một lần để đạt được hiệu quả tốt nhất. Bạn cũng có thể để bã cà phê trong tủ lạnh qua nhiều ngày để khử mùi tanh của thịt, cá...

Bên cạnh đó, nếu tay bạn bám mùi thực phẩm như cá, tỏi trong quá trình chế biến, hãy xoa tay với một nắm bã cà phê, sau đó rửa lại bằng xà phòng.


Làm phân bón cho cây

Bã cà phê là một loại phân bón tuyệt vời cho đất vì nó chứa nhiều đạm, magie và kali. Bã cà phê đặc biệt thích hợp với cây trồng ưa môi trường đất axit như hoa hồng, khoai lang, khoai tây, cà rốt, bắp cải, hành tây, nha đam, cây thường xanh, cây hoa đỗ quyên… Tuy nhiên bạn có thể sử dụng bã cà phê cho hầu hết các loại cây vì lượng acid trong cà phê không quá cao như bạn nghĩ vì hầu hết acid đã được chiết xuất hết sau khi pha cà phê. Đất có axit tốt sẽ giúp cây hấp thụ chất dinh dưỡng tốt hơn.

Nếu bạn có một nguồn cung cấp bã cà phê, hãy giữ lại và làm cho vườn cây của bạn nở hoa quanh năm. Đặc biệt là nếu bạn ở nhà phố và có một khu vườn tường mini thì việc này lại vô cùng tiện lợi.


Làm tóc bóng mượt

Bã cà phê còn có thể dùng để chăm sóc tóc và làm tóc bóng mượt. Xát bã cà phê lên tóc ướt và xoa bóp đều trong vài phút, sau đó xả sạch tóc với nước. Nếu không muốn bã cà phê làm nghẹt lỗ thoát nước, hãy hứng nước xả vào một cái chậu rồi tưới cây: một công đôi chuyện!


Bã cà phê giúp trị mắt thâm quầng

Nếu bạn bị thâm quầng mắt mà không muốn bỏ ra số tiền lớn để dùng mỹ phẩm, thì bã cà phê là sự lựa chọn lý tưởng của bạn. Bởi vì, trong bã cà phê có chứa lượng lớn caffeine – đây là chất có khả năng rất hữu hiệu trong việc kích thích tuần hoàn máu và chống viêm, sử dụng thường xuyên tình trạng thâm quầng và sưng mí mắt giảm đáng kể.


Bã cà phê giúp làm trắng da

Ngoài tác dụng tẩy tế bào chết, các thành phần dinh dưỡng, vitamin, khoáng chất, bã cà phê còn nuôi dưỡng da khỏe mạnh, kích thích sản sinh tế bào mới và cải thiện sắc tố hữu hiệu, từ đó làn da sạm đen thiếu sức sống nhanh chóng trở nên trắng hồng rạng rỡ. Chính vì vậy, bạn có thể dùng bã cà phê để giúp mình sở hữu làn da đẹp như mơ ước.


Khử mùi giày dép

Sau một ngày đi làm về, đôi giày và chân của bạn bốc mùi khó chịu, ngày mai bạn không tự tin đi đôi giày đó nữa. Hãy lấy ít bã cà phê đặt vào đôi giày vừa đi, để nó loại bỏ mùi hôi trong giày của bạn. Nếu muốn thoát khỏi mùi hôi chân, có thể rửa chân bằng nước có thêm bã cà phê mỗi ngày. Hoặc muốn khử mùi hôi nách cũng có thể lấy bã cà phê chà lên.


Hướng cho vật nuôi đi vệ sinh cố định

Bạn yêu quý con vật của mình nhưng không biết làm cách nào để chúng đi ngoài vào nơi cố định. Rất đơn giản, hãy lấy hỗn hợp bã cà phê cộng với vỏ cam bỏ đặt ngoài vườn. Hương thơm của hỗn hợp quá kỳ lạ với các tiêu chuẩn đi ngoài của thú cưng, ngay lập tức sẽ thu hút chúng đến.


Bã cà phê giúp làm ly cốc sáng bóng

Chắc bạn sẽ không thể ngờ với việc bã cà phê giúp làm đồ vật bằng thủy tinh nhà bạn thêm phần sáng bóng đâu nhỉ. Chỉ cần trộn bã cà phê chung với nước rửa chén và rửa ly cốc thủy tinh trong nhà, các vết ố vàng bám chặt trên thành ly sẽ được đánh bay tức thì, trả lại cho bạn bộ ly cốc sáng bóng như mới.

SỨC KHOẺ : Có phải "ăn gì bổ nấy"?

Trương Thanh Long

Sưu tầm - Biên soạn - Bình Luận

Theo ThS. Lê Thị Hải/Báo Sức Khỏe Đời Sống - Trên thực tế một số quan niệm cho rằng “ăn gì bổ nấy” nhưng cũng có số khác lại dè dặt không dám ăn vì sợ nhiều bất lợi. Vậy thực chất điều này thế nào?

Phủ tạng động vật bao gồm: óc, tim, gan, thận, dạ dày, ruột… thông thường chúng ta hay ăn tim, gan, thận, dạ dày của lợn, gà, ngan, vịt, ngoài ra còn ăn tim, gan của trâu bò nhưng ít hơn.


Dinh dưỡng trong phủ tạng động vật

Trước hết, chúng ta cần biết các loại phủ tạng này chứa nhiều chất dinh dưỡng nào, thì mới nên quyết định là ăn hay không ăn?

Thành phần một số chất dinh dưỡng có nhiều trong các phủ tạng (hàm lượng có trong 100g thực phẩm ăn được) như sau:

Như vậy, phần lớn các loại phủ tạng đều chứa nhiều chất đạm, chất béo.

Các loại tim, gan chứa nhiều sắt và vitamin A, nhưng nhược điểm chủ yếu của các loại phủ tạng là chứa nhiều chất béo, đặc biệt hàm lượng cholesterol rất cao, nhất là trong óc, gan và bầu dục.

Khi ăn tim, gan, thận có tác dụng cung cấp sắt để chống thiếu máu thiếu sắt rất tốt cho trẻ em và phụ nữ mang thai cũng như phụ nữ lứa tuổi sinh đẻ.

Các loại phủ tạng này cung cấp nhiều vitamin A có tác dụng bổ mắt, tăng cường sức đề kháng và tăng trưởng ở trẻ em.

Nhưng ngược lại, vì các loại phủ tạng đều chứa nhiều cholesterol nên không phù hợp với người cao tuổi, người mắc các bệnh rối loạn chuyển hóa: tăng cholesterol máu, xơ vữa động mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh gout, bệnh thận, người thừa cân - béo phì…

Cho nên người cao tuổi thì nên ăn hạn chế, còn người mắc các bệnh kể trên không nên ăn các loại phủ tạng này.

Đây còn là quan niệm không đúng vì không có cơ sở khoa học. Ví dụ, có người cho răng ăn óc bổ óc cho nên khi bị đau đầu thì mua óc về ăn, hoặc cho trẻ em ăn óc để thông minh là không đúng.

Trong óc lợn, hàm lượng chất đạm thấp chỉ bằng một nửa gan hoặc thịt, cá, nhưng hàm lượng cholesterol lại rất cao, chỉ cần ăn 100g óc lợn lượng cholesterol đã gấp 8 lần nhu cầu hàng ngày (một ngày mỗi người chỉ nên ăn khoảng 250 - 300mg cholesterol).

Cho nên những người đau đầu mà nguyên nhân là do tăng huyết áp thì cực kì nguy hiểm. Trẻ em cần nhiều chất đạm để phát triển trí não, còn ăn quá nhiều chất béo thì có thể gây thừa cân - béo phì còn ảnh hưởng đến phát triển trí não.

Một số quan niệm ăn thận bổ thận cũng hoàn toàn không đúng, nhất là những người bị suy thận cần ăn giảm chất đạm, đặc biệt bệnh thận hư nhiễm mỡ thường bị rối loạn chuyển hóa lipid, lượng cholesterol trong máu tăng cao mà lại ăn nhiều thận thì lại càng làm cho bệnh nặng thêm. Hay quan niệm ăn tim bổ tim cũng vậy.

Khi bị bệnh tim mạch: tăng huyết áp, xơ vữa động mạch, nếu cứ ăn nhiều tim sẽ làm cholesterol máu tăng cao rất nguy hiểm.


Ăn gan có thực sự độc hay không?

Gan là loại phủ tạng chứa nhiều chất đạm nhất, lại chứa nhiều vitamin A và sắt rất tốt cho trẻ em bị thiếu máu và suy dinh dưỡng.

Như vậy ăn gan là tốt chứ không phải là độc, có điều phải chọn mua gan của những động vật không bị bệnh: gan màu đỏ sẫm tươi, không có nốt sần trên mặt gan, khi mua về cắt lát mỏng rửa sạch bằng nước lạnh rồi lấy giấy ăn thấm khô hết máu ứ trong gan, như vậy các chất độc có trong máu của gan đã bị loại bỏ, chỉ còn các tế bào gan giàu chất dinh dưỡng.


Tốt cho người này nhưng lại không tốt cho người khác

Ăn phủ tạng động vật tốt với người này nhưng lại có thể không tốt đối với người khác.

Trẻ em, phụ nữ có thai cho con bú, người thiếu máu thiếu sắt, thanh thiêu niên và người trẻ tuổi thì nên ăn các loại phủ tạng, nhưng khi ăn cũng chỉ ăn vừa phải mỗi tuần ăn 2 – 3 lần, mỗi lần ăn từ 50 - 70g đối với người lớn, còn trẻ em chỉ ăn từ 30 - 50g/bữa.

Khi mua nên chọn loại còn tươi, ấn vào mặt gan, tim còn đàn hồi tốt, bề mặt nhẵn không có nốt sần cục, màu đỏ tươi sẫm; không mua các loại gan có màu vàng hoặc tím sẫm, có mùi hôi.

Tốt nhất biết được nguồn gốc các loại phủ tạng này từ nơi giết mổ đã qua kiểm dịch từ những con vật khỏe mạnh không mắc bệnh.

Nên ăn gan lợn, gà, vịt, tim, thận lợn, bò.

Lưu ý: Những người cao tuổi, thừa cân - béo phì nên ăn hạn chế, người mắc các bệnh tăng mỡ máu, tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh gout, thận hư nhiễm mỡ, suy tim thì không nên ăn các loại phủ tạng.

SỨC KHOẺ : Đậu bắp

Trương Thanh Long

Sưu tầm - Biên soạn - Bình Luận

Đậu bắp là một loài thực vật có hoa có giá trị vì quả non ăn được. 

- Tên gọi khác: Mướp tây (Miền Bắc)

- Tên tiếng Anh: Okra (US), lady's fingers, bhindi, gumbo.

- Tên tiếng Pháp: gombo.

- Tên khoa học: Abelmoschus esculentus 

- Tên đồng nghĩa: Hibiscus esculentus

Các loài tương cận:

Đậu bắp Tây Phi: Abelmoschus caillei

Dâm bụt Nhật Bản: Abelmoschus Manihot

Đậu bắp cảnh: Abelmoschus moschatus

Đậu bắp rừng hoa trắng: Abelmoschus ficulneus

Loài này là cây một năm hoặc nhiều năm, cao tới 2,5 m. Lá dài và rộng khoảng 10–20 cm, xẻ thùy chân vịt với 5–7 thùy. 

Hoa đường kính 4–8 cm, với 5 cánh hoa màu trắng hay vàng, thường có các đốm đỏ hay tía tại phần gốc mỗi cánh hoa. Quả là dạng quả nang dài tới 20 cm, chứa nhiều hạt.

Nguồn gốc

Nguồn gốc phát sinh của loài Cây Đậu bắp (Abelmoschus esculentus) đang được tranh cải, có hai giả thuyết ngược nhau: giả thuyết thứ nhất cho rằng ở Nam Á, giả thuyết thứ hai cho rằng ở Ethiopia và Tây Phi.

Hiện nay cây đậu bắp được trồng ở vùng nhiệt đới, cận nhiệt đới và vùng ôn đới ấm áp trên khắp thế giới.

Ở Việt Nam cây đậu bắp được trồng trong khắp cả nước từ vùng đồng bằng cho đến vùng núi để lấy quả làm rau. Ở Nam Bộ loài cây này được trồng phổ biến ở mọi gia đình nông thôn.

Công dụng

Đậu bắp là nguồn thực phẩm bổ dưỡng, giàu khoáng chất như đồng, magiê, folate, canxi, kẽm, mangan và chứa nhiều vitamin như vitamin nhóm A, B6, C, K. Những khoáng chất và vitamin này giúp tăng cường hệ miễn dịch, thải chất độc trong cơ thể…

Hiện nay, đậu bắp đã trở thành món ăn ưa thích của nhiều người. Nếu nhìn ở khía cạnh món ăn bài thuốc, đậu bắp có khá nhiều công dụng như sau :

Giúp đẹp da, mượt tóc

Vitamin C, K và các vitamin khác có trong đậu bắp giúp hỗ trợ sự tăng trưởng và sửa chữa các mô trong cơ thể, thúc đẩy sự hình thành collagen và sắc tố da, giúp trẻ hóa làn da bị hư hại.

Ngoài sử dụng đậu bắp như một món ăn, bạn cũng có thể nghiền nát và đắp mặt nạ đậu bắp khoảng 2 lần/tuần để nhanh chóng lấy lại một làn da tươi sáng và mịn màng.

Hoặc bạn có thể làm đẹp tóc bằng cách đun sôi đậu bắp, pha hỗn hợp 1 muỗng cà phê nước cốt chanh, sau đó thoa lên tóc và để khoảng 15 phút thì gội với nước sạch để tóc được chắc khỏe và bóng mượt hơn.

Chữa táo bón, bệnh trĩ

Đậu bắp có nhiều chất xơ, lượng chất xơ trong 100 gram đậu bắp bằng 10% lượng chất xơ cơ thể cần mỗi ngày.

Do đó đậu bắp sẽ rất tốt cho người bị bệnh trĩ, đau dạ dày và cải thiện tiêu hóa rất hiệu quả. Bên cạnh đó, chất nhầy chứa trong đậu bắp còn có tác dụng nhuận tràng, giảm đau, giảm vết loét trong chứng viêm sưng.

Hỗ trợ điều trị tiểu đường

Đậu bắp là nguồn thực phẩm giàu chất xơ hòa tan, giúp làm chậm quá trình tiêu hóa này và ngăn chặn ảnh hưởng của carbohydrate lên đường huyết.

Theo một số nghiên cứu đã chứng minh các sợi của đậu bắp giúp ổn định lượng đường trong máu, ngăn ngừa bệnh tiểu đường và duy trì trạng thái cân bằng đường huyết với bệnh nhân tiểu đường.

Bên cạnh đó, ăn đậu bắp thường xuyên góp phần kiểm soát lượng cholesterol xấu trong cơ thể, bởi trong trái đậu bắp có chứa các dưỡng chất thiết yếu có tác dụng làm giảm thiểu cholesterol trong máu.

Tốt cho phụ nữ mang thai

Đậu bắp cũng chứa nhiều axit folic rất cần thiết cho nhiều chức năng của cơ thể. Đặc biệt đối với những phụ nữ mang thai, axit folic rất quan trọng vì chất này giúp phòng ngừa khuyết tật ống thần kinh và các dị tật bẩm sinh khác ở thai nhi.

Bên cạnh đó, hàm lượng viatmin C trong đậu bắp cũng là dưỡng chất rất cần thiết cho thai nhi.

Giúp cải thiện sinh lý

Một nghiên cứu gần đây cho hay, đậu bắp có chứa dạng glucide và thành phần dinh dưỡng khác, giúp tăng cường dòng máu chảy vào vùng sinh dục, gây cương cứng cho quý ông.

Vì thế, ăn đậu bắp thường xuyên với một lượng hợp lý sẽ giúp cánh mày râu tăng cường sinh lực, trị được chứng rối loạn cương dương.

Tốt cho người bị hen suyễn

Đậu bắp chứa nhiều vitamin C, theo nghiên cứu C đã được chứng minh là có tác dụng trong việc đẩy lùi các vấn đề về đường hô hấp, ví dụ như giảm cơn hen suyễn.

Cho nên, việc tiêu thụ trái cây có vitamin C hàng ngày (trong đó có đậu bắp) sẽ làm giảm các triệu chứng thở khò khè ở trẻ em, đặc biệt là với những người dễ nhạy cảm với thời tiết.

Một số món ăn từ đậu bắp

1. Quả đậu bắp tươi được dùng làm rau ăn sống (ít phổ biến)

Ở Việt Nam quả đậu bắp non đôi khi được dùng làm rau ăn sống trực tiếp. Tuy nhiên do có độ nhớt nên ít có người thích ăn.

2. Quả đậu bắp tươi được dùng làm rau luộc hoặc hấp cơm

Các chế biến này rất đơn giản và thịnh hành ở Việt Nam cũng như nhiều nước châu á khác.

Quả đậu bắp được cắt cuống, để nguyên quả luộc hoặc hấp cơm, khi chín xắt khúc chấm nước thịt, cá kho hoặc dầm nát với nước mắm tỏi, ớt, mỡ, hành để ăn với cơm. Đây là món ăn dân dã ở miền quê Nam Bộ Việt Nam trong những lúc thiếu hụt món ăn.

3. Quả đậu bắp xào, kho

Quả đậu bắp non để nguyên (quả nhỏ) hoặc xắt khúc (quả lớn) để xào, kho dùng ăn với cơm.

4.Quả đậu bắp dùng để kho mắm

Món mắm kho vùng quê Nam Bộ Việt Nam thường dùng quả đậu bắp xắt khúc cùng với cà nâu kho mắm với cá đồng. Ngày nay quả đậu bắp còn được dùng trong món lẫu mắm kho ở Nam Bộ.

5. Quả đậu bắp được dùng để nấu canh chua

Ở Việt Nam và nhiều nước Đông Nam Á dùng quả đậu bắp bào mỏng hoặc xắt khúc nấu với món canh chua, đây là món ăn rất phổ biến ở Nam Bộ.

Ăn đậu bắp đúng cách

- Đậu bắp chỉ nên nấu chín tới, không để quá lâu vì có thể mất hết dưỡng chất.

- Cần rửa sạch vì lông tơ trên vỏ đậu bắp rất dễ bám bẩn, đặc biệt là thuốc trừ sâu.

- Những người hay bị đau bụng, rối loạn tiêu hóa, tiêu chảy, không nên ăn.

- Khi mua nên chọn đậu bắp vừa phải, cuống không bị thâm, có bề mặt mịn màng, không tì vết, có màu xanh thẫm. Tránh mua những quả non hoặc bị dập.

- Đậu bắp cần được bảo quản cẩn thận để không bị thâm, héo. Tốt nhất nếu có số lượng nhiều, không sử dụng hết bạn nên gói kín và cho vào ngăn mát tủ lạnh.

Lưu ý: Bên cạnh những công dụng có lợi nêu trên, “khuyết điểm” của đậu bắp là làm “lạnh” bụng. Những ai hay bị đau bụng, rối loạn tiêu hóa, tiêu chảy, không nên dùng loại rau này.

SỨC KHOẺ : Cá thòi lòi

Trương Thanh Long

Sưu tầm - Biên soạn - Bình Luận

Cá thòi lòi là động vật lưỡng cư, có thể lặn rất sâu hay nhảy như bay trên mặt nước. Thỉnh thoảng muốn "đổi gió", nó có thể trèo vắt vẻo trên những rễ đước.

Cá thòi lòi (danh pháp hai phần: Periophthalmodon schlosseri), là một loài cá thuộc họ Cá bống trắng (Gobiidae), được tìm thấy tại khu vực cửa sông, hạ lưu sông và biển ở vùng nhiệt đới trải dài từ Seychelles, Ấn Độ, Bangladesh, sang Australia, bao gồm cả Đông Nam Á (Indonesia, Malaysia, Philippines, Thái Lan và Việt Nam). Cá thòi lòi phổ biến nhất dọc các bãi lầy ở cửa sông, không ngập quá 2 m nước. Loài cá này sinh sống trong hang hốc vét ở bãi lầy. Khi thủy triều xuống thì cá chui ra, nhất là những ngày nắng ráo.

Cá có khả năng di chuyển trên mặt bùn khá nhanh, gần như chạy nhảy. Với hệ thống hô hấp bằng phổi cá thòi lòi có thể thở trên cạn. Khi dưới nước thì dùng mang. Khi trưởng thành, cá lớn khoảng 27 cm.

Dựa vào môi trường sống, cá thòi lòi được chia thành hai loại: ở biển và ở sông, rạch. Cá thòi lòi biển to gần bằng cổ tay người lớn, thịt ngon. Đặc biệt, giống thòi lòi biển rất hung dữ. Nếu được nhốt chung, chúng sẽ cắn lộn nhau đến tơi tả. Do vậy, những chủ vựa phải may miệng hoặc làm mù mắt để giúp chúng giữ nguyên hình dáng ban đầu. Một số người dân vùng Nhơn Trạch, Đồng Nai gọi thòi lòi biển bằng một tên dễ mến khác là bống thùng.

Thòi lòi chuyên săn những loài nhỏ bé hơn như còng, nha, tôm, tép hoặc các loại cá… để làm thức ăn. Những con trưởng thành thường chọn nơi hiểm hóc để đào hang có độ sâu từ 1,5-2m.

Cá thòi lòi xuất hiện nhiều khi triều xuống. Trong dân gian, người ta bắt cá thòi lòi bằng ba cách: dùng tay, dùng cần trúc hoặc chế xà di. Sử dụng cần trúc làm cần câu, người ta phải bắt thêm trùn làm mồi, lấy cọng lá dừa xỏ thành khoanh tròn, cột vào dây câu. Chuẩn bị thêm cái thau lớn, có rắc tro hoặc cám khô sẵn gần đó. Khi bãi bùn lộ ra, thòi lòi chạy nhảy khắp nơi. Người bắt chỉ cần nhử cho cá cắn vào mồi, nhè nhẹ giật lên và khéo léo làm sao cho cá rơi vào thau cám để sẵn.

Cách bắt cá thòi lòi hiệu quả và thông dụng nhất là đặt xà di. Người thông thạo dùng chừng chục miếng lá dừa nước thắt thành hình cái phễu với một đầu túm kín. Khi nước vừa rút, miệng hang thòi lòi lộ ra. Không cần mất nhiều công, họ chỉ việc đặt cái xà di vào và cứ thế, cá tự chui vào mà không thể quay đầu lại. Công việc còn lại là lật ngược xà di, đổ cá ra giỏ là xong.

Thịt cá thòi lòi dai, thơm và ngọt, có thể chế biến thành những món như nướng, kho tiêu, nấu canh chua,… ăn ngon không thua gì cá lóc, cá rô đồng.

Đơn giản và chế biến nhanh nhất là món cá thòi lòi xiên que tre, nướng trên lửa than ủ đượm hồng. Cá thòi lòi đem về rửa sạch bùn rồi ướp muối ớt, lấy thanh trúc tươi xiên dọc con cá rồi gác lên bếp than hồng, trở đều tay. Bị đốt nóng, nước từ nhánh trúc tươi chảy ra thấm vào thịt cá nên giúp món ăn ngọt hơn. Chỉ một loáng là mùi thơm của cá lan tỏa trong không gian khiến ai cũng thấy thòm thèm.

Người sành ăn thường chọn cách ăn cá nướng với muối ớt hoặc nước mắm ngon. Có người lại thích phết lên da cá một ít mỡ nước hay dầu ăn trước khi nướng. Một điều lạ nữa là thịt loài cá này khi để nguội không tanh như một số cá khác. Thế nên nếu có thời gian, bạn cứ từ từ nhấm nháp, thưởng thức để “nghiện” lúc nào không biết.

Vì thuộc họ cá bống nên món cá thòi lòi được nhiều người thích vẫn là kho tiêu. Người biết nấu thường kết hợp cá với một ít tương, gừng xắt lát, một ít dầu ăn hay vài lát thịt heo ba rọi trong lúc ướp. Hâm đến lửa thứ hai, ba thì tinh dầu gừng, men của tương và chất béo của dầu (mỡ) cùng thấm đều vào từng thớ cá, khiến cá ửng màu hổ phách. Cắn miếng cá, thực khách phải ngỡ ngàng bởi độ ngọt, bùi, thơm cứ tranh nhau quyến rũ, nấn ná. Món này ăn với cơm nóng hổi hay bỏ vào ăn với cháo trắng thì ngon không gì bằng.

Canh chua cá thòi lòi cũng hấp dẫn không kém. Chất tạo chua nâng thêm vị ngon là me non, khế hoặc trái giác (một loại dây leo dại mọc ở những vùng nước lợ). Người nấu vẫn không quên món rau “chủ lực” là lõi cây chuối hay chuối hột. Gắp một miếng thịt cá thòi lòi chắc nịch từ tô canh chua bốc khói, chấm nhẹ qua một góc chén muối ớt hay nước mắm dầm ớt hiểm là đủ để “nuông chiều” vị giác.

Sau mỗi lần người phụ nữ vượt cạn, người chồng ở miền sông nước thường kiếm cá thòi lòi về nấu để vợ mình mau lại sức bởi thịt cá ngon, nhiều nạc lại lành tính. Nhìn hình dáng cá thòi lòi bên ngoài chẳng ai ưa được, nhưng đây lại là món ăn thơm ngon khi qua bàn tay chế biến của người dân xứ miệt vườn. Cá thòi lòi là nguồn thực phẩm góp phần làm phong phú thêm bữa cơm hằng ngày của người dân nơi đây và là món ăn đặc sản cho những người phương xa khi đến với mảnh đất này.